عبدالله مستوفى

199

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

رفته و در آنجا از جهات مادى زندگانى هم خود را محروم نكند . ملت انگليس از اين رفتار وليعهد ملول بود ، فقط خوش‌محضرى و سماحت و الا حضرت پادشاهى پرنس دوگال جلو لندلندها را ميگرفت . از وقتى كه بسلطنت رسيده است ، محبوبترين پادشاهان در نزد ملت خود مىباشد . با اينكه افراط زندگى در ايام جوانى او را زودتر از موقع پير كرده و سنش هم زياد است ، قلبى جوان دارد و شيك‌ترين پادشاهان اروپاست . از سياستمدارى اين پادشاه چيزى بقلم نياوردم ، زيرا پادشاهان انگليس فقط پادشاهى ميكنند و از ملت نمايندگى مينمايند ، كار سياست در دست رئيس الوزراء و دو مجلس وكلاء و اعيان و در حقيقت با خود ملت است و پادشاه در امر سياست مداخلهء مستقيم نداشته فقط تصميمات دولت را فرمان اجراء ميدهد و به همين جهت غيرمسئول و از هر حيث مصون بوده و جملهء « پادشاه نميتواند بدى بكند » واقعا در حق او صادق است . اين طرز حكومت از مخترعات ملت انگليس و در حدود ششصد سال است در محكم كردن بنيان و آرايش و پيرايش آن رنج كشيده و از هرجهت آن را ساخته و پرداخته‌اند . اين طرز ، در يكصد سال قبل ، بوسيلهء انقلاب فرانسه باروپا نفوذ كرده و تازه به مملكت ما و روسيه رسيده است . تركها هم يك بار ، در بيست سى سال قبل ، در تحت سلطنت سلطان مراد خان موفق شده‌اند پاى اين طرز حكومت را در كشور خور باز كنند . ولى سلطنت سلطان عبد الحميد خان دوم مجددا بقول خودمان استبداد را رواج داده و مشروطه خواهان را مخذول و منكوب كرده است . ولى خيلى بعيد به نظر ميآيد كه بعد از مشروطه شدن ايران ، بتواند از هجوم آزادى بكشور خود جلوگيرى كند . اهداء تاج گل بقبر مادر شاه روزيكه بويندزور رفتيم ، تاج گلى تهيه و همراه برداشتيم ، ژنرال اسليد و مسيو پاركر هم بودند ، قطار راه‌آهن در ايستگاه ايستاد ، دو كالسكهء دربارى ما را بباغ و پارك قصر رساند ، بگوشهء باغ كه مقبرهء ملكهء سابق انگلستان است رفتيم ، آقاى سفير كبير تاج گل خود را سر قبر مادر شاه گذاشتند . قبر را بقدرى از زمين بلند ساخته‌اند كه براى ديدن روى آن حاجتى به پائين افكندن سر نباشد . پرنس آلبرت شوهر ملكهء انگلستان و پدر اعليحضرت پادشاه حاضر ، در سن جوانى بدرود زندگى كرده ، عشق وافر ملكه به شوهر خود او را واداشته است كه قبر خود را پهلوى شوهر آماده كرده و تمثال خود را با لباس سلطنتى ، پهلوى تمثال شوهر و در روى يك پارچه سنگ مرمر ساخته روى قبر بيندازد . از زيبائى و شبيه‌سازى اين قطعه سنگ چيزى نمينويسم ، زيرا از زيردست بهترين سنگ‌تراشان كشور بيرون آمده است و معلوم ميدارد كه ملكهء انگلستان در موقع فوت شوهر ، چقدر جوان و زن زيباى ظريف نقشى بوده است . در اطراف اين قبر كه در وسط بقعهء مرتفع مزينى ساخته شده است ، يكى دو قبر از دخترهاى ملكه كه در حال حياتش بدرود زندگى گفته‌اند ، نيز هست كه روى هريك تمثال متوفى را از سنگ تراشيده انداخته‌اند . البته ارتفاع اين قبرها كمتر از قبر ملكه است . در يكى از آنها تمثال بچه‌اى هم پهلوى زن است كه معلوم ميدارد مادر و بچه با فاصلهء كمى از